گام‌های نخست در بررسی ناباروری

ناباروری به معنای عدم وقوع بارداری پس از دوازده ماه مقاربت منظم و بدون پیشگیری است. اگر سن خانم بالای سی‌وپنج سال باشد، این بازه به شش ماه کاهش می‌یابد و در صورت وجود سابقه‌ای مانند بی‌نظمی شدید قاعدگی، جراحی لگن یا شیمی‌درمانی، بررسی باید بلافاصله شروع شود.

اصل اول: ارزیابی همزمان زوج

در حدود یک‌سوم موارد علت مربوط به مرد، یک‌سوم مربوط به زن و در بقیه موارد ترکیبی یا نامشخص است. بنابراین بررسی باید از ابتدا برای هر دو نفر انجام شود. شروع درمان زن بدون آزمایش اسپرم همسر، اتلاف زمان و هزینه است.

بررسی مرد

آزمایش پایه، آنالیز مایع منی است که باید پس از دو تا پنج روز پرهیز انجام شود. پارامترهای اصلی شامل حجم، تعداد، تحرک و شکل‌شناسی اسپرم است. اگر نتیجه غیرطبیعی باشد، آزمایش پس از دو تا سه هفته تکرار می‌شود، چون نوسان طبیعی زیاد است. در صورت تکرار نتیجه غیرطبیعی، ارزیابی هورمونی و معاینه اورولوژی لازم است.

بررسی زن

سه پرسش کلیدی باید پاسخ داده شود:

۱. آیا تخمک‌گذاری اتفاق می‌افتد؟ قاعدگی منظم با فاصله ۲۴ تا ۳۵ روز معمولاً نشانه تخمک‌گذاری است. برای تأیید، پروژسترون روز بیست‌ویکم چرخه اندازه‌گیری می‌شود. در بی‌نظمی قاعدگی، بررسی تیروئید، پرولاکتین و هورمون‌های آندروژنی و ارزیابی سندرم تخمدان پلی‌کیستیک ضروری است.

۲. ذخیره تخمدانی چقدر است؟ آزمایش AMH و شمارش فولیکول‌های آنترال در سونوگرافی، تصویری از ذخیره تخمدان می‌دهد. این اعداد کیفیت تخمک را نشان نمی‌دهند، بلکه به انتخاب پروتکل درمانی کمک می‌کنند.

۳. آیا مسیر لوله‌ها باز است؟ هیستروسالپنگوگرافی یا سونوهیستروگرافی، باز بودن لوله‌های رحمی و شکل حفره رحم را بررسی می‌کند. این آزمایش معمولاً در نیمه اول چرخه و پس از پایان خون‌ریزی انجام می‌شود.

آنچه معمولاً لازم نیست

بسیاری از زوج‌ها با فهرست بلندی از آزمایش‌های گران و غیرضروری مراجعه می‌کنند. آزمایش‌های ایمونولوژیک گسترده، بررسی ترومبوفیلی در نخستین ارزیابی و لاپاراسکوپی تشخیصی روتین، در راهنماهای معتبر برای ارزیابی اولیه توصیه نمی‌شوند.

گام‌های بعدی

بسته به یافته‌ها، مسیر درمان می‌تواند شامل تحریک تخمک‌گذاری با داروی خوراکی، تزریق داخل رحمی اسپرم یا روش‌های کمک‌باروری پیشرفته باشد. اصلاح عوامل قابل تغییر — وزن، مصرف دخانیات، خواب و کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت و تیروئید — بخشی جدی از درمان است و گاهی به تنهایی نتیجه می‌دهد.

بعد روانی مسئله

بررسی ناباروری فرایندی زمان‌بر و از نظر عاطفی فرساینده است. داشتن یک برنامه مشخص با گام‌های زمان‌بندی‌شده، فشار روانی انتظار را کم می‌کند. در جلسه مشاوره، انتظار داشته باشید که در پایان بدانید گام بعدی دقیقاً چیست و چه زمانی باید انجام شود؛ ابهام در این مسیر، خودش بخشی از رنج است.