راهنمای کامل درمان آکنه در بزرگسالی
ولی‌الله حسن‌زاده۳ دقیقه مطالعه۲۰ بازدید
آکنه در ذهن بیشتر ما با دوران نوجوانی گره خورده است، اما در عمل بخش بزرگی از مراجعانی که با جوش صورت به کلینیک می‌آیند، زنان و مردان بالای بیست‌وپنج سال هستند. این نوع آکنه معمولاً الگوی متفاوتی دارد: به جای پیشانی و بینی، بیشتر در خط فک، چانه و گردن دیده می‌شود و دوره‌های عودکننده‌ای دارد که با استرس یا تغییرات هورمونی هم‌زمان می‌شود.
چرا در بزرگسالی جوش می‌زنیم؟
آکنه یک بیماری چندعاملی است و به‌ندرت فقط یک علت دارد. چهار عامل اصلی همیشه در کنار هم کار می‌کنند:
- افزایش تولید چربی توسط غدد سباسه، معمولاً تحت تأثیر هورمون‌های آندروژنی
- بسته شدن منفذ فولیکول به دلیل تجمع سلول‌های مرده
- رشد بیش از حد باکتری کوتی‌باکتریوم آکنه در محیط بسته و چرب فولیکول
- التهاب، که همان قرمزی و درد قابل مشاهده را می‌سازد
در بزرگسالان، عامل‌های تشدیدکننده اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند: کم‌خوابی مزمن، استرس شغلی، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، مصرف برخی مکمل‌ها مثل دوزهای بالای ویتامین B12، و فرآورده‌های آرایشی سنگین که منافذ را می‌بندند.
مسیر درمان چگونه انتخاب می‌شود؟
هیچ درمان واحدی برای همه وجود ندارد. در جلسه اول، شدت آکنه، نوع ضایعه و سابقه درمان‌های قبلی بررسی می‌شود و بر همین اساس یکی از این سه مسیر انتخاب می‌شود:
۱. آکنه خفیف تا متوسط معمولاً با درمان موضعی کنترل می‌شود. رتینوئیدهای موضعی هسته اصلی این درمان‌اند، چون هم منفذ بسته را باز می‌کنند و هم از ساخته شدن ضایعه جدید جلوگیری می‌کنند. بنزوئیل پراکساید در کنار آن‌ها اثر ضدباکتریایی می‌گذارد و از مقاومت آنتی‌بیوتیکی جلوگیری می‌کند.
۲. آکنه متوسط تا شدید اغلب به درمان خوراکی نیاز دارد. آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی برای دوره‌های محدود، یا در زنان، داروهای ضدآندروژن می‌توانند چرخه عود را بشکنند. مصرف طولانی‌مدت آنتی‌بیوتیک بدون درمان موضعی همراه، امروز توصیه نمی‌شود.
۳. آکنه مقاوم یا اسکارساز ممکن است نیازمند ایزوترتینوئین خوراکی باشد. این دارو مؤثرترین گزینه موجود است، اما آزمایش‌های دوره‌ای و پیشگیری قطعی از بارداری در طول درمان الزامی است.
نقش درمان‌های کلینیکی
پیلینگ شیمیایی سطحی، لایه‌برداری با محلول سالیسیلیک اسید و تخلیه ضایعات بسته می‌توانند روند بهبود را سرعت ببخشند، اما هیچ‌کدام جای درمان دارویی را نمی‌گیرند. تجربه بالینی نشان می‌دهد بیمارانی که فقط به جلسات کلینیکی تکیه می‌کنند، پس از چند ماه دوباره به نقطه اول برمی‌گردند.
برای جای جوش، ترتیب کار مهم است: تا زمانی که آکنه فعال کنترل نشده باشد، شروع درمان اسکار با میکرونیدلینگ یا لیزر فرکشنال منطقی نیست و فقط هزینه و التهاب اضافه می‌کند.
اشتباه‌هایی که درمان را طولانی می‌کنند
- قطع زودهنگام درمان. رتینوئید موضعی معمولاً چهار تا شش هفته طول می‌کشد تا اثرش دیده شود و در دو هفته اول ممکن است پوست بدتر به نظر برسد.
- شست‌وشوی بیش از حد. بیش از دو بار در روز، سد دفاعی پوست را تخریب می‌کند و ترشح چربی را بیشتر می‌کند.
- حذف کامل مرطوب‌کننده. پوست خشک و ملتهب، آکنه را بدتر می‌کند؛ مرطوب‌کننده سبک و غیرکومدون‌زا بخشی از درمان است، نه دشمن آن.
- دستکاری ضایعات. بیشتر لک‌های تیره و گودی‌های دائمی نتیجه فشار دادن جوش‌اند، نه خود جوش.
- نادیده گرفتن ضدآفتاب. بسیاری از داروهای آکنه پوست را به نور حساس می‌کنند و بدون ضدآفتاب، لک پس از التهاب ماندگار می‌شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر آکنه بیش از سه ماه با درمان‌های بدون نسخه بهبود پیدا نکرده، اگر ضایعات دردناک و عمقی هستند، اگر جای زخم باقی می‌گذارد، یا اگر همراه با پرمویی و بی‌نظمی قاعدگی است، بررسی تخصصی لازم است. در این موارد هدف فقط پاک کردن پوست نیست؛ هدف جلوگیری از اسکاری است که درمانش سال‌ها بعد بسیار سخت‌تر و پرهزینه‌تر خواهد بود.
